Wat doe je als je als ouder als je kind van elf jaar oud 104 kilo weegt en geen enkel dieet werkt? In het Maastricht UMC+ hebben afgelopen jaren ongeveer twintig kinderen met extreem overgewicht een maagband gekregen. 600 kinderen komen in aanmerking voor de band.

Gunes is 11 jaar. Drie jaar geleden had ze flinke obesitas. Ze werd een maand lang opgenomen in het behandelcentrum Merem – een toevluchtsoord voor kinderen met obesitas bij wij alle andere behandelingen tegen overgewicht hebben gefaald. Inmiddels is ze flink afgevallen en voelt ze zich goed.

Geen bootcamp

Merem is de enige instelling waar kinderen even uit hun vertrouwde omgeving worden gehaald. Het is geen bootcamp waar het gewicht er afgejaagd wordt, zodat je het gewicht kwijt bent en dat het probleem is opgelost. Er wordt gekeken naar de onderliggende oorzaken.

De gedachte is dat kinderen die veel te zwaar zijn de hele dag eten, maar het tegenovergestelde is vaak waar, vertelt Steven Hustinx, kinderarts bij Merem. 'Veel kinderen die hier komen eten te weinig. Die eten de hele dag niet. Zij ontbijten niet. Ze lunchen niet. Ze eten niet op school. Dat doen ze niet, want dan denkt iedereen: daar heb je die dikke jongen die zit te eten.'

Wat ze leren tijdens een paar weken intern bij de instelling is een normaal eetritme aanhouden. Daarnaast werkt het heel goed dat het kind even uit de oordelende omgeving is, volgens Nathalie, de moeder van Gunes.

Medische oorzaak

Justin is bijna twaalf en hij weegt 104 kilo. Maar bij Justin heeft het overgewicht een medische oorzaak. Vlak voor zijn derde werd hij geopereerd aan een hersentumor. Als gevolg van de operatie is zijn stopknop voor eten kapot. Daarnaast slikt hij ook nog eens eetlust bevorderende medicijnen. Dat zijn twee levenslange oorzaken waardoor Justin altijd aan eten denkt.

Justin is onder behandeling bij het Centrum Gezond Gewicht in Rotterdam. Erica van den Akker is Justins behandelend kinderarts. De families die aankloppen bij het centrum hebben vaak al een jarenlang traject achter de rug. 'Hier krijgen we vooral de vraag van: ik heb alles gedaan, niks helpt, ik weet het niet meer. Wat moeten we?,' vertelt Van den Akker.

Jojo-effect

Het klassieke idee dat minder eten en meer bewegen leidt tot afvallen blijkt niet altijd op te gaan. 'Een eerste eye-opener is vaak dat lijnen bij kinderen geen effect heeft,' legt Van den Akker uit. Het kinderlijf gaat in de spaarstand op het moment dat het op een streng dieet is. 'Op het moment dat je weer gewoon gaat eten dan zie je dat het gewicht enorm hard toeneemt. Dan krijg je het jojo-effect.'

Als niks meer werkt kan voor sommigen de maagbandoperatie een uitkomst zijn. De kracht van de maagband op jonge leeftijd is dat de band het eetgedrag van kinderen verandert, vertelt Ernst van Heurn. 'Als ik moet leren typen, dan duurt dat veel langer dan wanneer een kind dat doet. Als je jonger bent, ben je makkelijker in staat je gedrag te veranderen,' legt de hoofdonderzoeker uit.

Daarnaast is het verstandig de maagband op een jonge leeftijd te plaatsen, omdat een dik kind zich minder kan voelen vanwege het overgewicht. Het kind zal daardoor moeilijker vrienden maken en zich ook op latere leeftijd minder voelen. Dat gedrag blijft en het resulteert zelfs in een slechtere baan, vertel Van Heurn.

Voorwaarden maagbandoperatie

De maagbandoperatie bij kinderen is verboden in Nederland en wordt alleen maar uitgevoerd in onderzoeksverband in het Maastricht UMC. Er zijn een aantal voorwaarden. Kinderen moeten in de leeftijd van 14-16 jaar zijn. Zij moeten minstens al een jaar intensief onder behandeling zijn. Er is een IQ grens. En als je meedoet aan het onderzoek dan is er altijd de kans dat je niet wordt ingeloot. In dat geval ben je onderdeel van de controlegroep en krijg je een andere behandeling om af te vallen.

Ernst van Heurn ziet de maagbandoperatie niet als quick fix. Het is voor de kinderen die met de rug tegen de muur aanstaan en waarbij er sprake is van comorbiditeit: het kind heeft bijvoorbeeld al een verhoogde bloeddruk dankzij het overgewicht.

Maar obesitas heeft onderliggende oorzaken en het overgewicht is daar een symptoom van. Het is daarom belangrijk dat er ondersteuning en een voeding- en bewegingsplan vanuit de omgeving blijft na een ingreep. Daar zijn de kinderartsen het over eens.