Kanker is een fout van je eigen immuunsysteem. Immunoloog Marieke van Ham legt dat in Dokters van Morgen uit hoe dat werkt. En we spreken Prof. Jolanda de Vries, die cellen uit het eigen lichaam op een unieke manier inzet om kanker te behandelen.

In ieder lichaam worden continue losse kankercellen gevormd. Dat is in eerste instantie geen ramp, omdat je lichaam ze in principe ook weer zelf opruimt. Dat werkt op de volgende manier: dendritische cellen, die in onze organen klaarliggen, nemen een stukje van zo'n kankercel op en brengen zo'n stukje naar de lymfeklier. Vervolgens bieden ze deze aan aan een zogenaamde 'killer t-cel'. De ‘killer t-cel’ vermenigvuldigt zich en vervolgens gaan ze samen door de bloedbanen op pad en doden de tumorcel.

Wat als het mis gaat?

Je lichaam maakt dus, op een heel natuurlijke manier, elke dag kankercellen kapot. Maar het gaat ook weleens mis: iemand krijgt wel kanker. Wat gebeurt er dan in het lichaam? Marieke: 'Als er echt kanker ontstaan is, zijn die hierboven genoemde stappen - het doden van de tumorcel -, om wat voor reden dan ook niet goed verlopen. Je krijgt dan heel veel kankercellen bij elkaar. En zoals bij alles in het leven is 'veel bij elkaar' sterk. Zo'n dendritische cel kan dus wel komen om zo'n kankercel op te pakken, maar vaak wordt 'ie nu verlamd door allerlei stoffen die al die kankercellen samen uitscheiden. Zo kan de dendritische cel dus niet aan de wandel naar de lymfeklieren. En de 'killer t-cellen' weten nu dus niet dat ze daar naartoe moeten.' Je natuurlijke afweersysteem werkt dan dus niet goed.

Dendritische cellen uit het bloed halen

Wat kun je daar tegen doen? 'Er zijn verschillende vormen van therapie. Één van de therapieën die veelbelovend is, is dat we zulke dendritische cellen uit ons bloed halen. In het laboratorium beladen we die met stukjes kankercel en vervolgens spuiten we die terug in de lymfeklier. Nu zien de 'killer t-cellen' wél de stukjes, en gaan ze op pad om de tumorcellen te doden. Langzaam raak je zo, hopelijk, van je tumor af.'

Immuunsysteem herprogrammeren

Die dendritische cellen uit het bloed gebruikt Prof. Jolanda de Vries van het Radboudumc als enige in de wereld met heel veel succes in de behandeling tegen kanker. Door de cel te bewerken, herprogrammeert ze het immuunsysteem. Die dendritische cellen moeten uit het eigen bloed van de patiënt worden gehaald. Je 'vaccineert' je lichaam dus met eigen cellen en zo probeer je het lichaam sterker te maken.

 

Een revolutionaire techniek dus, het inzetten van dendritische cellen. Zouden er ook andere ziektes op deze manier behandeld worden? Jolanda: 'Ja, zeker. Bijvoorbeeld reuma. In Utrecht starten ze daar een trial mee. In dat geval wil je juist het immuunsysteem afremmen. Bij kanker proberen we het dus aan te zetten en bij reuma probeer je het uit te zetten. Of bijvoorbeeld bij MS, daar wil je eigenlijk ook iets 'uitzetten'. Je kunt dendritische cellen dus inzetten voor meerdere typen ziektes.'

Bekijk hier de uitleg van Marieke en Jolanda:

Noot: De studie van Prof. Jolanda de Vries is tijdelijk stopgezet. Het ziekenhuis heeft voorrang gegeven aan andere onderzoeken.