Fabrikanten vragen regelmatig torenhoge prijzen voor nieuwe geneesmiddelen. Dit roept de vraag op of er een grens moet zijn, aan wat een extra levensjaar mag kosten. Iets meer dan de helft (51%) van de bijna 37.000 respondenten is van mening dat geld nooit een rol mag spelen in de keuze om iemand wel of niet te behandelen. De andere helft vindt dat geld wél een rol kan spelen, meestal afhankelijk van de specifieke situatie.

De resultaten van dit onderzoek worden tevens voorgelegd aan verschillende (politieke) partijen tijdens het grote zorgdebat dat Zorg.nu organiseert op donderdag 2 maart.

Afhankelijk van de levensverwachting

Bij de beslissing om wel of niet te behandelen, vindt 71 procent van de groep die een kostenafweging niet direct verwerpt, de levensverwachting een belangrijke rol spelen. Voor bijna de helft (49%) speelt mee of de patiënt een hoge leeftijd heeft. Anderen werpen daar weer tegenin dat iemand 80 jaar kan zijn, maar nog heel jong van geest. Een kwart is van mening dat een kostenafweging mag worden gemaakt wanneer het onzeker is of de behandeling zal aanslaan. 1 op de 8 respondenten vindt een grote kans op bijwerkingen een reden om een prijskaartje aan een extra levensjaar te hangen.

Ongezonde levensstijl

Een gedeelte van de respondenten vindt daarnaast dat de verbetering van de kwaliteit van leven moet opwegen tegen de kosten. Ook de wensen van de patiënt zelf moeten niet uit het oog worden verloren. En datzelfde geldt voor het feit dat het leven eindig is, merken anderen op. Een flinke groep respondenten laat weten dat een ongezonde levensstijl wat hun betreft een reden mag zijn om een kostengrens aan een behandeling te stellen. Ook andere factoren kunnen een rol spelen, zo schrijft iemand: 'Ik vind dat voor iemand met een jong gezin meer moet worden gedaan dan voor iemand die al boven de 70 is.'

Geen standaard prijskaartje

Hoe hoog moet dat prijskaartje voor een extra jaar leven zijn? Om een grens te stellen aan het geld dat een behandeling voor iemand met een ernstige ziekte mag kosten, hanteert het Zorginstituut Nederland een bedrag van 80.000 euro per gewonnen levensjaar. Als een extra levensjaar duurder is dan 80.000 euro, dan komt de behandeling niet automatisch in het verzekeringspakket. 12 procent van de panelleden vindt deze bovengrens reëel. Van 6 procent zou deze lager mogen liggen. 3 procent vindt dat de bovengrens juist hoger moet liggen.

De grootste groep (70%) vindt dat voor een levensjaar geen prijskaartje bestaat, of in ieder geval geen standaardbedrag: 'De mens is geen eenheidsworst', schrijft een respondent. Maar, zo merkt een andere respondent op: 'Het kan niet anders dan dat er een grens is. Een miljoen euro per minuut levensverlenging maakt dat in één klap duidelijk.' Het blijft hoe dan ook een moeilijk vraagstuk, ook voor degenen die er direct mee te maken hebben, blijkt wel uit deze reactie: 'Als kankerpatiënt hoor ik soms de prijs van mijn medicatie. Ik voel me dan soms wel bezwaard, maar wil zo graag blijven leven!'

Hogere levenskwaliteit

Wat als iemands leven er niet van afhangt, maar de kwaliteit van leven door een behandeling wel hoger wordt. Mag geld dán een rol spelen in de keuze om iemand wel of niet te behandelen? In plaats van 51 procent, die deze vraag in het geval van een extra levensjaar met een 'nee' beantwoordt, vindt in het geval van een hogere levenskwaliteit 48 procent dat geld geen rol mag spelen. Dit is dus iets minder dan de helft; een net iets grotere groep vindt dat (al dan niet afhankelijk van de situatie) wél een kostenoverweging mag worden gemaakt.

Blij met bemiddeling en kostencontrole

Sinds de invoering van het nieuwe zorgstelsel, berust op het principe van marktwerking, hebben zorgverzekeraars steeds meer invloed gekregen op de zorg. Bijna twee derde van de respondenten merkt daar als patiënt wat van. Bij slechts 3 procent is dat in positieve zin. Zij merken op dat zorgverzekeraars de prijzen scherp houden en declaratiefraude tegengaan. Zo schrijft een respondent: 'Zonder de controle van de verzekeraars was de zorg allang onbetaalbaar geworden. Je kunt de medische beroepsgroep niet vrij laten. Ze zijn net zo hebberig als gewone mensen! Ook de patiënt heeft weinig remmen als het om de kosten gaat. Vaker nadat het eigen risico besteed is.' Daarnaast hebben mensen positieve ervaring met de ondersteuning en bemiddeling vanuit de verzekeraar.

Ontevreden over wisselende medicijnen

81 procent ervaart vooral negatieve veranderingen. Het meest genoemd word het (meermaals) wisselen van medicijnen, omdat deze goedkoper zijn: '3 x verschillende merken pillen gekregen, in 2 jaar tijd. Dat was op verzoek van de zorgverzekeraar volgens de apotheker. Die beslist het per maand.' Anderen noemen zorgen om het hoge eigen risico en eigen bijdrage komen; kosten die nog bovenop de almaar stijgende zorgpremie komen. En dat terwijl de pakketten volgens velen steeds verder worden uitgekleed. Een respondent merkt op dat hij het hele principe van solidariteit mist in de zorgverzekering: 'Ik ben een man van 75 jaar en ik wil best betalen voor een zwangerschapsverzekering. Draagt elkander lasten en wees solidair!'

Ook zorgen om het beperkte aantal fysiobehandelingen komen vaak langs, net als de ingeperkte keuzevrijheid: 'Al 10 jaar patiënt bij een arts en dan niet meer behandeld mogen worden door hem.' Sommige zorgprofessionals uit het panel delen deze zorgen. Een verpleegkundige zegt: 'De zorgverzekeraar bepaalt teveel of, en welke zorg gegeven moet worden.' Een respondent illustreert de invloed van de zorgverzekeraar aan de hand van dit gesprek: Oogarts: 'Waar ben je verzekerd?' Ik: 'xxx' Oogarts: 'In dat geval mag je over 2 jaar terugkomen voor controle'. Zoals een andere respondent het verwoordt: 'Alsof de patiënt er is voor de verzekeraar, en niet omgekeerd.'

Over dit onderzoek

De vragenlijst is ingevuld door 36.808 respondenten, allen lid van het Radar Testpanel. Het onderzoek vond plaats tussen 23 februari en 1 maart 2017.

Jouw mening en ervaring telt

Het Radar Testpanel bestaat uit ruim 100.000 mensen. Zij nemen deel aan online enquêtes. De resultaten uit deze onderzoeken worden gebruikt in het tv-programma Radar, het magazine RADAR+ en/of voor nieuwsberichten op de website van Radar. En in dit specifieke geval ook voor het tv-programma Zorg.nu.

Ben je geen Testpanellid, maar wil je dat wel graag worden? Je kunt je gratis aanmelden via deze vragenlijst.