Een weekend buiten kamperen in de natuur kan de biologische klok van zowel ochtend- als avondmensen met wel een uur terugzetten. Dat blijkt uit het Dokters van Morgen slaapexperiment in de Veluwse bossen. Onze vijf proefpersonen bleven van vrijdag tot en met zondag overdag buiten en 's avonds kwamen ze niet in aanraking met kunstlicht. Bij vier kampeerders verschoof de biologische klok duidelijk naar voren. Bij één proefpersoon bleek de klok helaas niet meetbaar vanwege recente inname van melatonine pillen.

De biologische klok geeft aan wanneer het voor jouw lichaam dag en nacht is, dat is voor ieder mens verschillend. Je persoonlijke biologische nacht, wanneer je melatonine hebt aangemaakt, is de beste tijd voor een gezonde, diepe slaap

Bekijk de uitzending

Eerder in slaap komen

'Uit de verzamelde data blijkt dat de kandidaten in dit kampeerweekend niet veel vroeger naar bed gingen dan thuis, maar ze kregen wel veel meer daglicht en minder licht 's avonds. Opmerkelijk genoeg is de biologische klok van deze voornamelijk ochtendmensen wel naar een eerder tijdstip verschoven. Dit betekent dat ze uiteindelijk ook eerder in slaap zouden gaan vallen', zegt Marijke Gordijn, chronobioloog van de Universiteit van Groningen en [email protected] Zij begeleidde het slaapexperiment van Dokters van Morgen.

Een ochtendmens worden

Dat avondmensen door te kamperen in de natuur ochtendmensen kunnen worden, werd eerder al aangetoond door onderzoek in de Amerikaanse Rocky Mountains. Nu lijkt het erop dat vooral meer licht overdag en minder licht 's avonds van invloed is op deze verschuiving. 'We wisten al dat licht in de ochtend belangrijk is voor je biologische klok', zegt Gordijn, 'maar we krijgen steeds meer aanwijzingen dat licht gedurende de hele dag je slaap beïnvloedt. Waarschijnlijk geeft dat je lichaam een duidelijk signaal over wanneer het dag is en wanneer nacht, waardoor je beter gaat slapen.'

De proefpersonen droegen een aantal dagen een actigraaf, een polsbandje dat bewegingsactiviteit en lichtintensiteit meet. Op vrijdag en zondag werd bij de kampeerders van 18.00 uur tot 23.00 uur ieder uur melatonine gemeten om de veranderingen in de biologische klok vast te stellen.

Biologische klok verschuiven

Omar gaat altijd laat slapen en lag er dit weekend voor zijn doen vroeg in. Toch verschoof zijn klok maar 8 minuten naar voren. 'Omar denkt een avondmens te zijn, maar zijn biologische klok zegt wat anders', verklaart Gordijn. 'Omar luistert blijkbaar niet zo goed naar zijn klok.' Femmy en Daphne zijn allebei van nature vroege types, echte ochtendmensen dus. Je zou denken dat de vroege bedtijden tijdens het weekend niet zoveel met hun biologische klok doen, maar toch verschuiven hun klokken met bijna een half uur naar voren. Sven gaat altijd vroeg naar bed vanwege zijn vroege werk als interieurbouwer, maar zijn klok is daar niet zo blij mee. 'Sven is eigenlijk het laatste type van de groep – het meeste avondmens dus', vertelt Gordijn, 'Hij gaat vaak al slapen terwijl zijn biologische klok dat nog niet ok vindt. Tijdens het kampeerweekend verschuift zijn klok met bijna een uur naar voren.'

'Opvallende resultaten', vindt Gordijn, 'zeker voor metingen in een real-life situatie. Vier personen is een te kleine groep voor wetenschappelijke conclusies, maar dit ondersteunt zeker onze hypothese dat veel licht overdag van grote invloed is op een goede slaap.'

Verstoorde slaap

Bij proefpersoon Sanne waren de melatoninewaardes zo hoog dat de biologische klok niet te meten was. Tot vlak voor het kampeerweekend slikte ze 3 mg melotine per dag om beter te kunnen slapen. 'Vijf tot tien procent van de bevolking heeft een enzym waardoor je melatonine langzaam afbreekt', legt Gordijn uit. 'Waarschijnlijk heeft Sanne dat enzym. Omdat ze een hoge dosis melatonine slikt, is dit gaan stapelen in haar lichaam. Zulke hoge melatoninewaardes hebben een averechts effect, het verstoort je slaap in plaats van dat het ondersteunt.'

Sanne slikt sinds het kampeerweekend geen melatoninepillen meer. 'De onderzoekers vertelden dat het niet hoeft te werken en dat het vooral een placebo effect heeft, dus ik ben er maar gestopt en ik slaap nu heel goed in.'