Toen de coronacrisis in Nederland zijn hoogtepunt bereikte, scheelde het niet veel of er waren te weinig bedden op de intensive care geweest. Wie krijgt er in dat geval voorrang als een bed vrijkomt? Worden patiënten mét bed afgelost door patiënten met een betere overlevingskans? Destijds stond er niets op papier over de keuzes die dan gemaakt moeten worden. Nu wel, want de Federatie Medisch Specialisten heeft samen met Artsenfederatie KNMG een draaiboek opgesteld voor het slechtst denkbare scenario. 

Dit slechtst denkbare scenario wordt in het draaiboek omschreven als fase 3 stap C. Simpel gezegd dreigt er in fase 3 een capaciteitsprobleem op de intensive care en wordt er crisiszorg verleend. Vervolgens heb je binnen fase 3 nog stap A, B en dus C, waarbij er bij stap A en B op medische gronden gekozen kan worden wie een ic-bed krijgt toegewezen en wie niet. Bij fase 3 stap C is zelfs dat niet meer mogelijk en worden beslissingen gemaakt op basis van niet-medische gronden. 

Op haar website schrijft de Federatie Medisch Specialisten dat 'de algemene ethische uitgangspunten in het draaiboek fase 3 stap C gelijkwaardigheid, rechtvaardigheid en het willen redden van zoveel mogelijk levens' zijn.

Wat mag geen rol spelen in de toewijzing van een bed?

In het draaiboek wordt allereerst beschreven wat absoluut geen rol mag spelen in de besluitvorming in fase 3 stap C. 'Het doet er bijvoorbeeld niet toe of iemand door 'eigen schuld' ic-zorg nodig heeft. Ook doen persoonlijke relaties, iemands financiële situatie of sociale of juridische status, etniciteit, nationaliteit of sekse er niet toe. Iedereen heeft recht op de beste zorg.'

Ook kan iemand niet zomaar van de ic worden afgehaald om plaats te maken voor een andere patiënt. Het is alleen mogelijk om een patiënt in geval van fase 3 stap C van de ic af te halen als er geen uitzicht is dat diegene binnen 'afzienbare tijd' herstelt. Dit staat zogezegd los van de binnenkomst van bijvoorbeeld een jonge patiënt met grote overlevingskans. Wat 'afzienbare tijd' inhoudt, kan volgens het draaiboek nader worden bepaald als de beddenschaarste zich voordoet.

Wanneer krijg je dan wel voorrang?

De eerste overweging die gemaakt wordt is hoe lang een patiënt naar verwachting op de intensive care verblijft. Wie minder lang een ic-bed bezet houdt, krijgt voorrang. Op deze manier kunnen meer mensen geholpen en daarmee meer levens gered worden. 

Vervolgens krijgen zorgmedewerkers met het coronavirus voorrang. 'Voorwaarden hierbij zijn dat zij door hun werk veel risicovol contact hebben gehad met COVID-19-patiënten en zichzelf daarbij onvoldoende konden beschermen, omdat er een gebrek aan persoonlijk beschermingsmateriaal was', valt te lezen op de website van de Federatie Medisch Specialisten.

Jong krijgt voorkeur boven oud

Blijft het probleem bestaan dat er meer patiënten dan plekken op de intensive care zijn, dan krijgt volgens het draaiboek 'iemand uit een jongere generatie' voorrang 'boven iemand uit een oudere generatie' . De reden hiervoor is de gedachte dat ieder mens het recht heeft dezelfde levensfases te kunnen doorlopen. En een jong persoon heeft logischerwijs minder levensfases doorlopen dan een oud persoon. In het draaiboek wordt er per twintig jaar onderscheid gemaakt tussen generaties. 

Concreet voorbeeld: een kind van twaalf heeft dezelfde overlevingskansen als een man van tachtig en de verwachting is dat ze even lang op de ic liggen. Wanneer de twee patiënten in alle criteria hetzelfde scoren, krijgt het kind van twaalf de voorkeur boven de man van tachtig. 

Wat als zelfs dat niets oplevert?

'Als het niet mogelijk is om op basis van de bovenstaande aanbevelingen een keuze tussen patiënten te maken wordt de keuze aan het toeval overgelaten', stelt de Federatie Medisch Specialisten in de aankondiging van het draaiboek. Er zal worden geloot wanneer patiënten gelijktijdig binnenkomen op de intensive care. Wie toevallig net iets eerder op de ic belandt dan een andere patiënt heeft geluk en krijgt voorrang.

Laat weten wat jij ervan vindt

Naar aanleiding van het draaiboek hebben we een poll gemaakt, omdat we erg benieuwd zijn hoe jij denkt over de genoemde overwegingen. Moet in een uiterst geval een jonge patiënt voorrang krijgen boven een oude? 

De poll is inmiddels gesloten, de uitkomst verschijnt binnenkort op Zorg.nu

Bron: Federatie Medisch Specialisten