Nederlandse ziekenhuizen staken voortijdig een groot onderzoek naar de behandeling van coronapatiënten met de medicijnen chloroquine en hydroxychloroquine. Het UMC Utrecht, dat de leiding had over het onderzoek, bevestigt na berichtgeving van het AD dat de studie definitief is stilgelegd.

De middelen zijn decennia geleden ontwikkeld tegen malaria. Omdat de eerste berichten over toediening aan coronapatiënten veelbelovend leken, werd het Nederlandse onderzoek opgestart. De eerste resultaten laten echter 'geen effect zien', meldt het UMC Utrecht. Ook een groot Engels onderzoek heeft tot nog toe geen positieve effecten laten zien. Bovendien worden steeds minder mensen met het coronavirus in Nederlandse ziekenhuizen opgenomen, aldus de onderzoekers. Voor betrouwbare resultaten zijn juist grote aantallen patiënten vereist.

Artsen hebben een dubbel gevoel

De artsen van de deelnemende ziekenhuizen, waaronder ook Maastricht UMC+ en het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis in Tilburg, hebben een dubbel gevoel. Aan de ene kant zijn ze blij dat de maatregelen die het kabinet heeft genomen tegen de verspreiding van het virus succesvol zijn en er nog maar weinig patiënten bijkomen. Anderzijds zijn ze teleurgesteld dat ze het onderzoek niet hebben kunnen afronden.

Over de medicijnen is veel te doen. De Amerikaanse president Donald Trump zei in mei dat hij uit voorzorg hydroxychloroquine neemt, ook al is er geen bewijs dat dit preventief werkt. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen waarschuwde eerder voor ernstige bijwerkingen. In hoge dosering en in combinatie met andere middelen kunnen de medicijnen onder meer hartritmestoornissen veroorzaken.

Publicatie in The Lancet

Het Nederlandse onderzoek werd onlangs al tijdelijk stilgelegd, net als andere onderzoeken wereldwijd, na een alarmerende publicatie in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. Amerikaans onderzoekers beweerden daarin dat coronapatiënten die hydroxychloroquine toegediend krijgen fors meer risico op overlijden lopen. Op de kwaliteit van dat onderzoek kwam een stortvloed aan kritiek van andere wetenschappers. The Lancet en drie van de vier auteurs trokken het artikel uiteindelijk in. Uit Engels onderzoek bleek dat van meer sterfte geen sprake was.

Het Radboudumc in Nijmegen bracht woensdag ook onderzoeksresultaten naar buiten die ongunstig uitpakken voor hydroxychloroquine. Het blijkt de werking van een bepaald soort witte bloedcellen, zogeheten monocyten, te remmen. Die cellen spelen een belangrijke rol in de 'eerste verdedigingslinie' van het lichaam.

Waarschuwing voor huisarts uit Meijel

Een huisarts uit Meijel (Limburg) kreeg in april een waarschuwing van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), omdat hij coronapatiënten op experimentele basis een cocktail voorschreef van hydroxychloroquine, zink en het antibioticum azytromicine. De arts stelde dat hij patiënten daardoor had zien herstellen, maar de inspectie benadrukte dat de behandeling wetenschappelijk niet is bewezen. Bovendien zou een tekort aan de medicijnen kunnen ontstaan bij patiënten die er wel aantoonbaar baat bij hebben, tegenwoordig vooral mensen met reuma.

Update 17:13 uur: Leider Nederlands onderzoek ziet meer potentie in andere medicijnen

De leider van het stilgelegde Nederlandse onderzoek naar chloroquine en hydrochloroquine verwacht dat andere medicijnen beter zullen werken tegen het coronavirus. 'Het werd duidelijk geen homerun', zegt hoogleraar interne geneeskunde en infectieziekten Andy Hoepelman van het UMC Utrecht.

Hoepelman ziet zijn gestaakte studie geen doorstart maken. Alleen al niet om de praktische reden dat hij voor gedegen onderzoek 950 patiënten nodig zou hebben, waarvan de ene helft chloroquine of hydrochloroquine zou krijgen en de andere helft niet. 'De afgelopen weken zijn er nauwelijks nog ziekenhuisopnames. De aantallen zijn gewoon te klein, het lukte al niet om voor de eerste fase 300 patiënten te vinden.' Woensdag werden vijf nieuwe patiënten gemeld.

Onderzoek elders voortzetten bleek niet haalbaar

Als arts is Hoepelman blij dat de epidemie een heel eind is ingedamd. 'Als onderzoeker vind ik het natuurlijk jammer.' Mocht er een volgende golf van infecties komen in Nederland, dan zal de overheid snel maatregelen nemen om de verspreiding van het virus in te dammen, verwacht de onderzoeker. Hij heeft nog gekeken naar de optie om het onderzoek in Canada of Mexico voort te zetten, maar dat bleek praktisch gezien niet haalbaar.

'We moeten nu wachten tot de kruitdampen zijn opgestegen', zegt Hoepelman. 'Het is nog wachten op onderzoeksresultaten uit China, waar patiënten met chloroquine zijn behandeld. China heeft daarover nog niks laten zien. Maar het zou me verbazen als de resultaten daar heel anders zijn dan in Europa.'

Andere coronamedicijnen

De middelen bestaan al lang en werden in de eerste plaats tegen malaria ontwikkeld. Een definitief antwoord op de vraag of coronapatiënten er baat bij kunnen hebben, heeft het onderzoek niet opgeleverd. Daarvoor was het aantal patiënten te beperkt. Het team moet de data nog analyseren, maar de hoogleraar denkt inmiddels dat andere middelen beter zullen aanslaan dan chloroquine en hydroxychloroquine. Bijvoorbeeld remdesivir, een middel dat onder meer aan ebolapatiënten wordt gegeven. 'De eerste studies zijn veelbelovend, zeker bij patiënten die nog milde symptomen hebben.'

Ook een onderzoek in Nijmegen naar het gebruik van bestaande virusremmers kan volgens Hoepelman interessante resultaten opleveren.

Bron: ANP