Nederland telt 600 broodfondsen, die op solidariteit, kleinschaligheid en bovenal vertrouwen gebaseerd zouden moeten zijn. Maar toen een broodfondslid door een fietsongeluk maandenlang moest revalideren, ondervond ze ook de bezwaarlijke kanten van dat o zo mooie systeem. 

Freelancejournalist Catrien Spijkerman getuigt in Trouw over het verdeelde gevoel die ze bij haar broodfonds heeft. Een broodfonds of 'schenkkring' is een collectief van ondernemers en freelancers die bij ziekte voor elkaars ziekte­verlof betalen. Bijna 27.000 ondernemers zitten bij een broodfonds. 

Lang arbeidsongeschikt

Bij een fietsongeluk op weg naar kantoor had Spijkerman haar knie gebroken. Een maandenlang herstel volgde. Ze moest zich fulltime aan het revalidatieproces wijden: vijf tot zes uur per dag oefeningen doen, niet langer dan tien minuten zitten, niet langer dan tien minuten staan, zo weinig mogelijk lopen en zeker thuis blijven. 

Door de intensieve revalidatie kon ze niet werken, vertelt de journaliste. Een man uit haar broodfonds, die zich vrijwillig als contactpersoon had aangeboden, wees op haar zittend beroep en gaf haar na een tijd te kennen dat 'het nu wel erg lang duurde'. 

Schuldgevoel

Toen de lockdown begon, een moeilijke periode voor veel ondernemers, kampte Spijkerman met schuldgevoel toen ze de bijdragen van de anderen kreeg. 'Ik zou ineens willen dat ik met al dit ongemak niets meer te maken hoef te hebben. Het idee dat er misschien aan mijn intenties getwijfeld wordt, het machteloze gevoel blijkbaar niet te kunnen overtuigen – ik zou nu liever wél een doktersbriefje laten zien.'

De journaliste noemt het 'de keerzijde van dat mooie systeem van kleinschaligheid en vertrouwen': 'Wanneer er geen ‘objectieve’ maatstaven zijn, kan iedereen er het zijne van vinden – en alles is even waar.'

Geldpot bewaken

De man die als contactpersoon fungeerde, vertelt haar later over zijn eigen verdeelde gevoel. 'Ik had een gekke dubbelrol. Aan de ene kant wilde ik namens het broodfonds steun bieden, aan de andere kant had ik het gevoel de geldpot te moeten bewaken. Er waren op dat moment ook nog andere zieken, er ging meer geld uit dan erin kwam.'

De leden van het broodfonds controleren het zieke lid niet en gaan ervan uit dat die persoon er alles aan doet om snel weer aan de slag te gaan. 'Als het werk te lang stilligt, zal dat voor de zieken de vervelendste consequenties hebben', vertelt een ander broodfondsslid. 'Bovendien drukt het vertrouwen van de anderen zo zwaar op de zieken, dat het heel onwaarschijnlijk is dat die er misbruik van maken.'

Moeilijke afwegingen

Toch zijn er 'twijfelgevallen'. Vooral bij psychische klachten zijn er moeilijk in te schatten ‘grijze gebieden’, geeft Spijkerman aan. 'Die afweging is grotendeels boerenverstand', vertelt een collega-lid haar.

Fraude komt maar heel zelden voor, zegt Biba Schoenmaker van BroodfondsMakers. 'Het is ook moeilijk aan te tonen natuurlijk.' Zij bemiddelen bij een conflict, meestal het gevolg van een verstoorde vertrouwensrelatie. 'Soms stappen mensen zelf op. Ze merken dat ze toch liever een zakelijke constructie hebben met een anoniem kantoor en een arbo-arts. Dat is ook prima. Het moet bij je passen, zeggen we altijd.'

Bron: Trouw