De jeugdzorg gaat opnieuw op de schop. Een flink deel van deze zorg blijkt toch niet het beste af onder de hoede van de gemeente, concludeert het kabinet. Kinderen moeten wachten op hulp en zorgverleners komen om in het papierwerk.

Gemeenten werden in 2015 verantwoordelijk voor de jeugdzorg omdat zij dichter bij het kind staan en beter in staat zouden zijn zorg op maat te leveren. Bovendien kwam deze taak zo in één hand en zou versnippering tot het verleden behoren. Maar 'die belofte is onvoldoende ingelost', constateren minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid en zijn collega Sander Dekker (Rechtsbescherming).

'Gemeenten te klein om zorg te regelen'

Vooral kinderen met ernstige problemen komen in de knel. Gemeenten zijn te klein om die zorg in hun eentje te kunnen opbrengen en regelen. Ze werken al wel noodgedwongen samen, maar dat gebeurt nog te halfslachtig en vrijblijvend.

'Daarom sturen we bij', zegt De Jonge. Het kabinet gaat bepalen welke zorg een taak van de gemeente blijft en welke zij aan een regio of zelfs nog groter verband moet overlaten. Dat moet geld en administratieve rompslomp gaan schelen.

Lees: Veel jeugdzorginstellingen in financiële problemen

Behandeling grotere problemen zal centraler gaan

Gemeenten houden lichtere zorgtaken als opvoedondersteuning en schoolmaatschappelijk werk onder hun hoede. Pleegzorg, gezinsvervangende jeugdhulp en een reeks andere taken moeten ze overdragen aan een veertigtal regionale verbanden. Voor onder meer de zorg voor kinderen met heel ernstige gedragsproblemen zijn zelfs die regio's nog te klein.

Zorgaanbieders uit de brand helpen

Het kabinet wil ook voorkomen dat gemeenten zorgaanbieders te weinig betalen om het hoofd boven water te houden. Dat tarief moet voortaan voldoen aan een aantal voorwaarden. Dat moet zorgaanbieders, van wie er heel wat in zwaar weer verkeren, uit de brand helpen. Met aanbieders van ingewikkelde zorg moeten gemeenten in het vervolg langer in zee, zodat kinderen bijvoorbeeld niet onnodig van behandelaar hoeven te wisselen.

De Jonge: 'Door inspecties geschetst beeld zorgwekkend' 

Dekker en De Jonge komen in actie na alarmerende rapporten van de inspectiediensten van hun ministeries. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid concluderen dat kwetsbare kinderen onvoldoende worden beschermd. Juist jongeren met de meest complexe problemen krijgen niet toereikende hulp, met mogelijk 'zeer ernstige gevolgen', aldus de inspecties.

'Daarom hebben we besloten over een aantal vormen van jeugdzorg af te spreken dat er regionaal moet worden samengewerkt, zodat de instellingen niet met tientallen eisen van gemeenten te maken krijgen, maar met een eenduidige opdrachtgever die afspreekt hoe het geregeld moet worden', zegt De Jonge.

Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) ziet 'heel verontrustende bevindingen' in het rapport van de inspecties. Geld is volgens hem niet het probleem. Problemen ontstaan volgens hem als jeugdzorginstellingen zaken moeten doen met veel gemeenten.

FNV Jeugdzorg: 'Blij verrast'

FNV jeugdzorg is bij monde van bestuurder Maaike van der Aar 'blij verrast' met het voornemen van minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) om het jeugdzorgstelsel op de schop te nemen.

'Dit is groot én goed nieuws. Wij lopen al jaren tegen muren aan, schoppen tegen dichte deuren en nu eindelijk komt er een reactie. Er is eindelijk erkenning voor dat wat wij al al jaren roepen', aldus van der Aar. 'Natuurlijk is het morgen niet allemaal opgelost, maar wij zijn positief gestemd. Het is nu van belang dat de professionals nu ook bij de invulling ervan worden betrokken.'

Ook Jeugdzorg Nederland zegt in een verklaring blij te zijn dat de problemen waar jeugdzorgwerkers elke dag tegen aanlopen nu herkend en erkend worden. 'Gelukkig zien Rijk en gemeenten dat ook dat er direct stappen moeten worden gezet en we hebben afgesproken nog voor kerst per regio in beeld te brengen wat nodig is. We gaan er vanuit dat die gesprekken leiden tot snelle maatregelen waarbij ook de financiële knelpunten worden opgelost.'

FNV jeugdzorg heeft voor 15 november acties gepland staan en die gaan volgens Van der Aar gewoon door. 'We gaan alleen nu wel kijken hoe we deze gaan invullen.'

Update 14:50 - Verontwaardiging bij gemeenten 

'Gemeenten werken iedere dag keihard om kwetsbare kinderen in hun stad of dorp te ondersteunen. Het doet geen recht aan al die gemeenten die hun zaken goed op orde hebben, om een vinger te wijzen en iedereen over één kam te scheren', aldus de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) 

Het kabinet zou volgens de VNG de hand ook in eigen boezem moeten steken: 'De randvoorwaarden waaronder gemeenten met de jeugdzorg moeten dealen zijn volstrekt ontoereikend. Te weinig budget is niet op te lossen door het stelsel anders te ordenen.'

Bron: ANP