De hoeveelheid niet-gecontracteerde zorg neemt fors toe, blijkt uit cijfers opgevraagd door BNR. Vooral in de geestelijke gezondheidszorg en wijkverpleging is dit het geval. De zorgverzekeringen kunnen daardoor steeds minder invloed uitoefenen op de kwaliteit en kostenefficiëntie. 'Een tikkende tijdbom, als die contracten niet meer worden afgesloten, verliezen we grip op de kosten en de kwaliteit', waarschuwt emeritus hoogleraar ziektekostenverzekering, Wynand van de Ven, bij BNR Nieuwsradio.

Het Nederlandse zorgstelsel is gebaseerd op contracten tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders. In die contracten worden afspraken gemaakt over zaken als kosten, kwaliteit en wachttijden. Als partijen het niet eens worden, komt er geen contract. De hoogleraar vindt dat de zorgverzekeraar dan vrij zou moeten zijn om geen of weinig vergoeding te geven voor die zorg.

Hinderpaalcriterium

Op dit moment gebeurt juist het tegenovergestelde, zegt Van de Ven. 'Er bestaat in Nederland een zogenaamd hinderpaalcriterium dat stelt dat er voor de verzekerde geen hinderpaal mag bestaan om naar niet gecontracteerde zorgaanbieders te gaan.' Hoewel er dan geen afspraken zijn over kwaliteit, prijs, wachttijden en totale omzet, moeten verzekeraars wel 75 tot 80 procent van de rekening vergoeden.

Rechtszaak kan voor keerpunt zorgen

Van de Ven waarschuwt voor deze constructie. Hij noemt als voorbeeld een bijstandsgerechtigde die na vergoeding door de verzekeraar, de overige 25 procent niet kan betalen. De rechter kan dan besluiten dat patiënt nog maar een maximaal bedrag in euro's hoeft te betalen, minder dan de 25 procent die de patiënt eigenlijk moest betalen. De kosten die dan overblijven, zijn alsnog voor de verzekeraar.

Contracten minder aantrekkelijk

Door dergelijke situaties is het volgens de hoogleraar voor zorgaanbieders minder aantrekkelijk om een contract af te sluiten met verzekeraars. 'Dan vraag je je af: waarom zullen zorgaanbieders dan nog een contract willen hebben met verzekeraars, en die lastige discussies hebben over kwaliteit, prijsplafond, omzetplafond en noem maar op.' Volgens hem is het hinderpaalcriterium achterhaald. 'Er moet juist een hinderpaal bestaan om naar de niet-gecontracteerde zorgaanbieders te gaan.'

Samen betalen

Wim van der Meeren, bestuursvoorzitter van zorgverzekeraar CZ, is het met de hoogleraar eens. Hij wijst er in de uitzending van BNR op dat mensen zich bij volledig vrije keuze ook op plekken kunnen laten behandelen waar de zorg niet goed en veel te duur is. 'We moeten het allemaal samen betalen. Dan ga je als patiënt dus eigenlijk winkelen met de collectieve portemonnee. Dat is niet de bedoeling, de essentie van het stelsel is dat wij daar als zorgverzekeraars op zouden moeten letten.'

Afschaffing mislukt

Eerder probeerde oud-minister Schippers het hinderpaalcriterium door middel van een wetsvoorstel af te schaffen. Ze paste de wet in het voorstel zo aan dat patiënten die gebruikmaken van niet-gecontracteerde zorg, geen recht meer hebben op vergoeding.  Naast de bestaande polissen, zou er een derde goedkope polis moeten komen, die uitsluitend gecontracteerde zorg vergoed. De Tweede Kamer ging destijds akkoord, maar het voorstel sneuvelde in de Eerste Kamer.

Bron: Zorgvisie, BNR Nieuwsradio