Aan de Universiteit Utrecht werken ze aan de 'Bionexpresso': een apparaat waarmee apothekers snel en goedkoop zelf biologische medicijnen kunnen maken. Het doel is om de behandeling van zeldzame ziekten veel goedkoper te maken.

Zorgverzekeraars gaan meebetalen aan het apparaat. De behandeling van zeldzame ziekten kost nu vaak tonnen per patiënt per jaar. Patiënten met een zeldzame ziekte zijn meestal afhankelijk van biologische medicijnen die in farmaceutische fabrieken worden gemaakt. Apothekers kunnen deze medicijnen niet maken, omdat ze er te weinig kennis voor hebben en hun laboratorium ontoereikend is.

'In ziekenhuis gekweekte enzymen en eiwitten gaan naar de apotheek'

Met de Bionexpresso zijn apothekers wel in staat om die biologische medicijnen te produceren. In ziekenhuizen worden de nodige enzymen en eiwitten gekweekt welke vervolgens in cassettes naar de apotheek worden gebracht.

Mini-medicijnfabriekje

De bouw van de Bionexpresso moet nog beginnen. Het is nog niet bekend hoe het apparaat precies werkt. Huub Schellekens, initiatiefnemer, zegt dat het een soort 3D-printer is, een mini-medicijnfabriekje. Met de cassettes uit het ziekenhuis kan voor elke patiënt de juiste dosis worden aangemaakt. Als het apparaat precies zo gaat werken als bedacht is, dan hoeven apothekers geen dure biologische medicijnen meer te bestellen bij farmaceutische fabrikanten. Daarnaast wordt er vooruitgang geboekt op de weg naar gepersonaliseerde medicijnen.

'Twijfels over de uitvoerbaarheid'

Er wordt wel gevreesd dat de farmaceutische industrie patiënten bang gaat maken voor medicijnen die niet in hun fabrieken zijn gemaakt, zegt Schellekens. Maar er zijn meer kanttekeningen te plaatsen, zegt hoogleraar klinische farmacologie Adam Cohen.

Het idee is volgens Cohen sympathiek, maar hij twijfelt aan de uitvoerbaarheid. 'Ik heb in een laboratorium gewerkt waar biologische medicijnen werden gemaakt. Geen medicijn is hetzelfde, soms bevatten ze eiwitten, bacteriën of levende cellen. Ieder medicijn vraagt om andere condities. Hoe moeten die dan per koerier door het land? Hoe hou je die stoffen zuiver en werkend? Ik moet het nog zien, eerlijk gezegd.'

'Zorgverzekeraars willen van dure biologische medicijnen af'

Schellekens daarentegen is optimistisch. Zijn verwachting is dat het apparaat over drie tot vier jaar beschikbaar is. 'Alle technologie bestaat al, het moet alleen nog aan elkaar gekoppeld worden. We gaan dit apparaat allereerst gebruiken voor het maken van biologische medicijnen, dat is de eis van de zorgverzekeraars. Die willen snel van die dure biologische medicijnen af. Maar in principe kun je met het apparaat alle medicijnen mengen.'

Reactie van apothekers: 'tegenwicht bieden aan soms absurd hoge prijzen van fabrikanten'

Ook de apothekers zijn enthousiast. Gerben Klein Nulent, voorzitter van apothekersvereniging KNMP, zegt: 'Een van de pijlers van de farmaceutische zorg door apothekers is het bereiden van medicatie voor een patiënt. Het initiatief van Schellekens past daar uitstekend in. Het biedt de mogelijkheid om voor patiënten met zeldzame aandoeningen medicatie te ontwikkelen. Maar ook om tegenwicht te bieden tegen de soms absurd hoge prijzen die fabrikanten vragen voor biotechnologische medicijnen.'

'Geen juridische problemen'

Schellekens zegt dat het omzeilen van de fabrikanten en hun patenten geen juridische problemen gaat opleveren. 'Een apotheek mag zijn eigen medicijnen maken, die vallen buiten de patenten-wetgeving. Het gaat hier om nieuwe medicijnen, op recept van een arts, op maat gemaakt voor de patiënt. Vroeger ging het ook zo. Maar de fabrikanten hebben het maken van pillen overgenomen van de apothekers. Wij willen voor veel medicijnen terug naar vroeger. Zonder tussenkomst van fabrikanten, zonder gedoe met patenten, markttoelating en langdurige bureaucratie, zonder monopolies en zonder de idioot hoge prijzen die fabrikanten vragen.'

Bron: NOS