Nederlandse onderzoekers boeken veelbelovende resultaten in de strijd tegen antibioticaresistentie. Een nieuwe behandeling met een gemodificeerde lichaamseigen stof die wordt gebruikt voor de afweer kan volgens de onderzoekers zelfs de meest resistente bacteriën uitschakelen.

Wetenschappers van het van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), Academisch Medisch Centrum (AMC) en Brandwondenzorg Nederland publiceren hierover in het wetenschappelijke tijdschrift Science Translational Medicine.

Peptide in de strijd tegen infecties

Het lichaam zet een specifieke peptide in bij de bestrijding van infecties. De onderzoekers modificeerden deze peptide en ontwikkelden een aantal varianten. Vervolgens bepaalden ze welke variant het beste werkte tegen bacteriën. De uitgekozen variant (SAAP-148) bleek vele malen krachtiger dan de lichaamseigen peptide.

Biofilms

Volgens de onderzoekers is het gebruik veilig, treedt er minimale bacterieresistentie op en de vernietigt de peptide zelfs de meest antibioticaresistente bacteriën die een beschermlaagje (biofilm) om zich heen creëren. Biofilms zijn groepen samengeklonterde micro-organismen. In de biofilms leven zogenaamde 'persistoren' die uiterst goed bestand zijn tegen antibiotica.

Complicaties bij operaties

Biofilms kunnen vrijwel op ieder oppervlak groeien. Ze nestelen zich op het menselijk gebit, de huid, in waterleidingen en medische instrumenten en zijn zeer lastig te bestrijden. Ze zijn tien tot duizend keer tolerant voor medicijnen dan 'vrij levende' bacteriën. 'Dit soort laagjes biofilms hechten zich vaak aan katheters, infuuslijnen en protheses. Daardoor zijn bacteriële infecties van bijvoorbeeld een kunstheup of -knie moeilijk te bestrijden met antibiotica', legt Bas Zaat van het AMC uit.

Volgens de onderzoekers lukt het de peptidevariant wel om deze bacteriën te verslaan. Het middel verstoort het de buitenste laag van de bacterie. 'De bacterie maakt het celmembraan instabiel, waardoor de inhoud naar buiten komt en de bacterie leegloopt als een ballon', legt Peter Nibbering van het LUMC uit.

Kleine kans op bacteriemutaties

Doordat bacteriën snel muteren kunnen ze relatief gemakkelijk resistent worden tegen de langzaam werkende antibiotica. Bij het nieuw ontwikkelde peptide is de kans op antibioticaresistente veel kleiner. LUMC-onderzoekster Anna de Breij zegt dat de snelheid waarmee de peptide de bacteriën vernietigt mogelijk de reden is waarom er minder resistentie optreedt.

Vervolgonderzoek

De onderzoekers gaan het nieuwe bestrijdingsmiddel nu samen met een private partij testen op mensen. 'We moeten de veiligheid en de effectiviteit eerst goed in kaart brengen', licht Nibbering toe. De onderzoeker denkt niet dat het nieuwe middel ervoor zorgt dat er in de toekomst geen antibiotica meer nodig is. 'Ik vermoed dat het een belangrijke plaats gaat innemen in de bestrijding van resistente infecties, naast traditionele antibiotica. Uiteindelijk moeten we toe naar een heel scala aan therapieën tegen bacteriën.'

Het peptide zal zeker niet voor 2020 op de markt komen.

Meer weten over biofillms?




Biofilms zijn groepen samengeklonterde micro-organismen. Ze kleven aan elkaar in een stevig ondersteund netwerk van suikers, proteïnen en DNA. Biolfilms kunnen op vrijwel ieder oppervlak groeien. Ze kunnen zich makkelijk nestelen op het menselijk gebit, de huid, in waterleidingen en medische instrumenten. De biofilms zijn zeer lastig te bestrijden met conventionele antibiotica en zijn tien tot duizend keer tolerant voor medicijnen dan 'vrij levende' bacteriën.

In de biofilms leven zogenaamde 'persistoren'. Deze organismen zijn in een soort slaapmodus en zijn uiterst goed bestand tegen antibiotica. Een nieuw gemodificeerd peptide kan deze biofilms doordringen en vernietigt daarbij ook de persistoren.

Behandeling met bacteriofagen

Een alternatief voor de behandeling van resistente bacteriën zijn de bacteriofagen. Een bacteriofaag is een virus dat bacillen kapotmaakt en zich niets aantrekt van de resistentie van een bacil. Het organisme laat de zieke bacil exploderen. Door zijn DNA te injecteren in de bacil blaast de faag deze als het ware op. Fagen zijn in natuurlijke balans met de bacteriën die in ons lichaam leven. Ze zijn overal te vinden en op maat te kweken.

Bekijk de uitzending

Bron: LUMC