Supermarkten waarschuwen regelmatig voor producten die zijn besmet met listeria. Wat is listeria en waar kun je op letten?

Listeria is een bacterie die van nature overal aanwezig is. Er zijn verschillende soorten van deze bacterie, maar de variant Listeria monocytogenes kan de voedselinfectie listeriose veroorzaken. Daar kun je dus ziek van worden.

De kans dat je besmet raakt met listeria is erg klein, maar de gevolgen kunnen ernstig zijn voor mensen in een risicogroep. Per jaar zijn er ongeveer 70 tot 100 gevallen van listeriabesmetting bekend.

Griepachtige verschijnselen

Gezonde mensen merken meestal niets als ze besmet zijn. Soms kunnen ze last krijgen van milde griepachtige verschijnselen. De incubatietijd kan variëren van een paar dagen tot negentig dagen. Omdat het zo lang kan duren is het lastig om de oorzaak van de voedselinfectie te achterhalen. Als je ernstige klachten hebt door listeriose kun je daar medicatie voor krijgen.

Risicogroep

Voor zwangere vrouwen, pasgeboren baby’s, ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem kan listeriabesmetting een stuk gevaarlijker zijn. Ze kunnen hierdoor onder andere bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking, maagdarminfecties of ooginfecties oplopen. De kans op overlijden voor deze mensen is hierdoor vrij hoog. Volgens de World Health Organization is het sterftecijfer van mensen uit de risicogroep die met listeria besmet zijn twintig tot dertig procent. Deze gegevens zijn niet specifiek voor Nederland. In Nederland overlijden volgens het Voedingscentrum een aantal mensen per jaar door listeriose.

Wanneer is er sprake van een verzwakt afweersysteem?

- Tijdens een kankerbehandeling

- Als je andere ziektes zoals diabetes hebt

- Als je veel alcohol drinkt

- Vanwege ouderdom

Zwangere vrouwen

Zwangere vrouwen hebben twintig procent meer kans op ziekte door listeriabesmetting dan gezonde volwassenen. Als een vrouw met de bacterie besmet is geraakt hoeft ze niet per se gezondheidsklachten te ervaren. Als een ongeboren kind besmet raakt is er kans op een miskraam, vroeggeboorte of ziekte van de baby.

Diagnose

Diagnosticeren van listeriabesmetting gebeurt op basis van de symptomen en het achterhalen van de bacterie door bloedonderzoek of via hersenvloeistof. Bij pasgeborenen wordt de diagnose gedaan op basis van de eerste ontlasting van een pasgeboren baby (meconium).

Waarin kom listeria voor?

De listeriabacterie komt voor in voeding, dieren, grond en water. Bijna alle besmettingen gebeuren echter via het eten. Listeria zit met name in producten die een lange tijd gekoeld bewaard blijven en niet verhit worden voor het consumeren. Denk aan kaas gemaakt van rauwe melk (zoals zachte schimmelkaas), gerookte vis en vleeswaren. Vaak gaat het om voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong, maar het kan ook op plantaardige producten voorkomen. Bijvoorbeeld in kant-en-klaarmaaltijden uit de koeling en rauwkostsalades.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit test of een voedingsmiddel te veel van deze soort listeria bevat. Als je hiervan op de hoogte wil blijven kun je regelmatig de veiligheidswaarschuwingen bekijken.

Tips

Lastig aan de listeriabacterie is dat deze in extreme condities kan overleven en groeien. Zoals in je koelkast. Desondanks kun je wel rekening houden met een aantal dingen.

  • Behoor je toe aan de risicogroep? Vermijd dan deze producten: zachte en harde kaas gemaakt van rauwe melk (op het etiket staat dan ‘au lait cru’ of ‘gemaakt van rauwe melk’), kant en klaar gerookte vis, paling uit de koeling, rauw vlees, rauw ei, rauwe melk, rauwe schaal en schelpdieren, rauwe vis (zoals sushi en maatjesharing).
  • Was rauwe groenten altijd goed voor gebruik
  • Als je eten verwarmt tot een temperatuur hoger dan zeventig graden dood je de bacterie. Verhit je eten dus goed.
  • Let op dat je rauwe etenswaren gescheiden van klaargemaakt voedsel bewaart
  • Bewaar gekoelde producten in een koelkast die is ingesteld op vier graden
  • Gooi bederfelijk eten na houdbaarheidsdatum weg. Eet geopende producten binnen drie dagen op. Rauwkostsalade en voorgesneden sla kun ja na openen 1 dag bewaren.

Bronnen: Voedingscentrum / RIVM / World Health Organization