Hoe lager je cholesterol, hoe beter. Dat is iets wat we al jaren horen, want een hoog cholesterol vergroot de kans op hart- en vaatziekten. Bijna 2 miljoen Nederlanders slikken een cholesterolverlager. En in veel gevallen is dit ook noodzakelijk. Maar ook met leefstijl kun je je cholesterol verlagen.

Cholesterol is een vetachtige stof die in ons lichaam voorkomt in kleine bolletjes. Om het bolletje zit een laagje eiwit. Dit zorgt ervoor dat cholesterol vervoerd kan worden door het bloed. Je lichaam heeft cholesterol nodig om goed te functioneren, dus het is niet per definitie slecht. Cholesterol is een bouwsteen voor cellen en hormonen en de aanmaak van gal.
 
Als cholesterol op een bepaalde plek ophoopt, kan het wel gevaarlijk worden. Cardioloog Remko Kuipers: 'Cholesterol speelt een rol bij de reparatie van bloedvaten. Deze reparatie, door afzetting van cholesterol in de bloedvatwand, kan tot plaquevorming leiden. Hoe dikker die plaque, hoe nauwer je bloedvat wordt. Je kunt het vergelijken met een achtbaansweg die dichtslibt naar een tweebaansweg, totdat deze helemaal dicht zit. Als een bloedvat dichtslibt, is een hartinfarct het gevolg.'

In deze animatie zie je wat er gebeurt bij een hartaanval

Goed en slecht cholesterol

Bij het meten van cholesterol wordt er onderscheid gemaakt tussen LDL en HDL-cholesterol. HDL is het goede cholesterol en zorgt dat het teveel aan cholesterol naar je lever wordt vervoerd, waar het wordt afgebroken. LDL wordt ook wel het slechte cholesterol genoemd, omdat je bij een hoog LDL-cholesterol meer kans hebt op vernauwingen in je slagaders.

Het verschilt per persoon hoe laag het LDL-cholesterol moet zijn. Dit heeft te maken met het risico op hart- en vaatziekten. Risicofactoren zijn bijvoorbeeld suikerziekte, een hoge bloeddruk, roken en overgewicht. Bij mensen met een hoog risico op hart- en vaatziekten streven cardiologen naar een LDL-cholesterol lager dan 2,6 mmol/l. Bij mensen die al hart- of vaatziekten hebben, wordt gestreefd naar een LDL lager dan 1,8 mmol/l.

De meest voorgeschreven medicijnen om het cholesterolgehalte te verlagen zijn statines, waarvan de bekendste Simvastatine is. Er is veel discussie over statines. Lang werd gedacht dat deze medicijnen weinig bijwerkingen hebben, maar er zijn veel patiënten die toch bijwerkingen ervaren, zoals stevige spierpijn.

Antoinette Hertsenberg onderzocht in Radar Extra de werkzaamheid van statines, de bijwerkingen en welke rol cholesterol speelt bij hart- en vaatziekten.

Leefstijlaanpassingen kunnen helpen je cholesterol te verlagen

'Statines slik je voor de rest van je leven', zegt arts en verouderingswetenschapper David van Bodegom van kennisinstituut Leyden Academy. Volgens hem kun je zelf veel doen om je cholesterol te verlagen. 'Als je op dit moment al statines slikt, is dat vanwege je verhoogde risico op hart- en vaatziekten. Maar ook voor deze mensen kunnen leefstijlaanpassingen helpen om het cholesterolgehalte verder te verlagen.'

Van Bodegom schreef het boek Ontpillen, waarin staat hoe je je leefstijl kunt aanpassen, zodat je minder medicijnen nodig hebt. 'Meer dan 63 onderzoeken hebben laten zien dat een vezelrijker voedingspatroon het LDL‐cholesterolgehalte verlaagt. Het eten van 3 gram vezels per dag, dat zijn bijvoorbeeld drie appels, verlaagt het LDL‐cholesterolgehalte met 0,13 mmol/l.'

Ook een paar kilo afvallen, vaker vegetarisch eten en meer bewegen zou goed zijn voor je cholesterol. En wil je koffie drinken, pak dan de ouderwetse filterkoffie uit de kast. Van Bodegom: 'In koffie zitten cafestol en kahweol, dat zijn twee stoffen die je slechte LDL verhogen. Deze zitten opgelost in de olie van de koffiebonen. Als je een papieren filter gebruikt, blijven die stofjes in het filter achter.'

Kijk uit met transvetten

Ook met vetten moet je voorzichtig zijn. Volgens Van Bodegom kun je bijvoorbeeld beter margarine op je brood smeren in plaats van roomboter en moet je transvetten links laten liggen. 'Van het eten van transvetten stijgt je cholesterolgehalte. Knapperige producten zoals chips en koekjes zijn vaak rijk aan transvetten, maar ook veel kant- en klare producten en houdbare producten zoals soepen en sauzen bevatten transvet.'

Onverzadigde vetten zijn beter, bijvoorbeeld olijfolie, zalm, avocado's en noten, zoals amandelen en walnoten. Elke dag een handje ongebrande noten eten zou positieve effecten hebben. Van Bodegom: 'Belangrijk om te onthouden is dat vet op zich niet slecht is. Je lichaam heeft vet nodig en kan ook zelf vet maken uit koolhydraten en eiwitten. Vervang verzadigd vet daarom door onverzadigd vet en niet door koolhydraten.

Radar Extra liet vorig jaar zien hoe je je leefstijl kunt verbeteren door met je leefstijl aan de slag te gaan.

De mythe rondom eieren 

In eieren zit veel cholesterol. Daarom wordt gedacht dat deze slecht voor je zijn, maar volgens Van Bodegom is dit een mythe: 'Grote onderzoeken tonen aan dat dit toch niet het geval is: mensen die een ei per dag eten, hebben geen hoger risico op hart‐ en vaatziekten. Dit komt omdat de hoeveelheid cholesterol in voeding niet één op één te vertalen is naar de hoeveelheid cholesterol in het bloed.'

Volgens cardioloog Remko Kuipers zijn hart- en vaatziekten een interactie tussen cholesterol en allerlei risicofactoren. 'De meeste mensen zonder risicofactoren en alleen een hoog cholesterol krijgen nooit hart- en vaatziekten, maar mensen met veel risicofactoren en een laag cholesterol krijgen vaak alsnog problemen. Je moet dus in eerste instantie die risicofactoren aanpakken. Dus niet roken, meer bewegen, stress vermijden, meer naar buiten gaan, meer groente en fruit eten en minder bewerkt voedsel. Als je die risicofactoren aanpakt, dan maakt cholesterol ook minder uit.'
 
Volgens David van Bodegom helpt een gezonde leefstijl niet alleen om je cholesterolgehalte te verlagen, maar is het sowieso één van de belangrijkste dingen die je kunt doen om het risico op hart- en vaatziekten te verlagen. 'Cholesterolverlagers hebben de sterfte aan hart- en vaatziekten sterk teruggebracht. Het is daarom niet aan te raden om met deze pillen te stoppen als je een verhoogd risico op hart- en vaatziekten of een hoog cholesterol hebt. Maar een gezonde leefstijl kan helpen om je cholesterolgehalte nog verder te verlagen.'
 
Sowieso geldt: stop nooit zomaar met voorgeschreven medicatie, raadpleeg altijd eerst je huisarts.