Teken kunnen bacteriën overdragen die je ziek maken. Hoe bescherm je jezelf tegen beten van deze parasieten en wat moet je doen als ze je tóch te grazen hebben genomen? Hieronder vind je alles wat je moet weten over teken.

Noot: Dit is een artikel uit september 2016, gecontroleerd door de redactie op 28 maart 2018.

Op de website Tekenradar zie je waar meldingen worden gemaakt van alle tekenbeten.

De teek

Een teek is een bruinzwart spinachtig diertje (geen insect) van één tot drie millimeter groot. Het is een parasiet die leeft van het bloed van gewervelde dieren, zoals vogels, reptielen en zoogdieren. Mensen vallen hier dus ook onder.

Waar komen teken vandaan?

Teken houden van vochtige omgevingen. Ze komen voor in struiken en hoog gras, in bossen, heide, duinen, parken en tuinen. Van maart tot oktober zijn de beestjes het meest actief.

De kleine parasieten kunnen niet vliegen of springen, maar wel kruipen en klimmen. Op die manier komen ze op mensen en dieren terecht. Daar bijten ze zich vast in de huid. In Nederland worden jaarlijks meer dan een miljoen mensen door een teek gebeten. Ook in het buitenland komen teken voor.

Wat doen ze?

Teken bijten zich vast in de huid. Dit kan overal op het lichaam zijn, maar vooral op warme, vochtige plekken zoals de oksels, liezen, knieholtes en de bilspleet. Bij kinderen zitten ze vaak ook op het hoofd, bij de haargrens en achter de oren. Dit komt omdat teken vaak op anderhalve meter hoogte leven en daardoor gemakkelijk naar boven klimmen. Ze zuigen bloed en zwellen daardoor op tot een bolletje ter grootte van een erwt.

Hoe ziet een tekenbeet eruit?

Tekenbeten zijn vaak pijnloos, waardoor je ze niet direct opmerkt. Op de plaats van de beet ontstaat vaak snel een rood vlekje, zoals bij de meeste insectenbeten. Het vlekje wordt meestal niet groter dan een of twee centimeter en verdwijnt binnen twee weken.

Word je ziek als je door een teek gebeten bent?

Sommige teken zijn besmet met bacteriën die bij mensen de ziekte van Lyme kunnen veroorzaken. Naar schatting gebeurt dit bij een à twee procent van de mensen die door een teek gebeten zijn.

Alles over de Ziekte van Lyme

Hoe kun je een tekenbeet voorkomen?

Goed sluitende kleding (lange mouwen, broekspijpen in de sokken) kan enige bescherming geven. Kleine kinderen kunnen het hoofd extra beschermen met een pet.

Je kunt jezelf nog meer beschermen door je huid in te smeren met een insecten-werend middel waar DEET in zit. Dit is te koop bij drogisten en apotheken. Let op: voor volwassenen mag er maximaal 50 procent DEET in het middel zitten, voor kinderen maximaal 20% - lees de aanwijzingen op de verpakking. Sommige mensen krijgen huidproblemen van DEET.

Als je in een teekrijk gebied verblijft, kun je kleding dragen die behandeld (geïmpregneerd) is met een insecten-werend middel dat DEET bevat.

Ook na het nemen van al deze voorzorgsmaatregelen blijft het belangrijk om dagelijks goed op teken te controleren.

Hoe controleer je of je een tekenbeet hebt?

Ben je in de natuur geweest (denk aan: bos, park, hei, en duinen, maar ook tuin, hoog gras, struiken, oude bladeren)? Controleer je hele lichaam, vooral warme, vochtige plekken zoals de oksels, de liezen, de knieholtes en de bilspleet. Check bij kinderen ook op het hoofd, achter de haargrens en achter de oren. Doe dit bij goed licht en indien nodig met een bril, vergrootglas en/of spiegel.
Ook is het verstandig om nadat je in de natuur bent geweest je kleren, pet/hoed, sokken en schoenen buiten uit te schudden of te kloppen om eventuele teken te verwijderen. Teken in je kleren kun je doden door ze op 60 graden te wassen.

Wat kun je doen als je bent gebeten door een teek?

Verwijder de teek zo snel mogelijk - in elk geval binnen 24 uur. Hoe eerder je de teek verwijdert, des te kleiner de kans op besmetting.

Feiten en fabels over tekenbeten

Hoe verwijder ik de teek uit mijn huid?

Een teek die zich in je huid heeft vastgebeten, verwijder je met een puntig pincet of een speciaal tekentangetje, verkrijgbaar bij de drogist.

  1. Pak de teek zo dicht mogelijk op de huid vast.
  2. Trek de teek voorzichtig recht uit de huid. Als het snuitje van de teek hierbij afbreekt en in de huid achterblijft is dat niet erg. Het resterende stukje komt er vanzelf weer uit.
  3. Maak ná het verwijderen van de teek het wondje schoon met alcohol (70%) of een joodpovidon-oplossing. Heb je dat niet, was de plek dan goed schoon met water en zeep.
  4. Noteer de datum van de tekenbeet, bijvoorbeeld in je agenda. Schrijf ook op waar (op welke plek op je lichaam) de teek zich vastgebeten heeft, en in welk land en welke streek dit gebeurd is.
  5. Meld de tekenbeet via de Tekenradar en help op die manier mee aan het onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Je kunt de teek ook verwijderen met een tekenpas:



Als het je niet lukt de teek te verwijderen, ga dan dezelfde dag nog naar je huisarts of de huisartsenpost (HAP).

Gedetailleerde instructies

Het RIVM ontwikkelde een gratis Tekenbeet-app. In deze app kun je opzoeken hoe een teek eruit ziet en hoe je deze snel verwijdert. Na het downloaden kun je deze app ook zonder internetverbinding gebruiken.

Android: Download de Android-versie van de app
iPhone/iOS: Download de iOS-versie van de app

Het instituut heeft ook een video met instructies voor tekenverwijdering online gezet:

Dingen die je níet moet doen in het geval van een tekenbeet

Vóórdat je de teek verwijdert, mag je deze niet met alcohol, olie, nagellak, zeep of andere middelen bewerken of verdoven. Het vermoeden is namelijk dat je daarmee de kans op besmetting vergroot.

Medicatie

Als je een teek direct verwijdert, zijn medicijnen volgens Thuisarts.nl niet nodig. De kans op de ziekte van Lyme is dan zo klein dat de nadelen van antibiotica groter zijn dan de voordelen. Het is dan beter om af te wachten en goed te letten op klachten die passen bij de ziekte van Lyme. Er is dan nog tijd genoeg om alsnog te behandelen met antibiotica.

Zat de teek vermoedelijk al 24 uur of langer op/in je huid, overleg dan met je huisarts.

Wanneer is het nodig om een dokter in te schakelen?

Neem contact op met je huishuisarts als:

  • Het niet lukt om de teek te verwijderen. Ga dan nog dezelfde dag naar de praktijk of de huisartsenpost (HAP);
  • Je een teek hebt verwijderd die (vermoedelijk) al 24 uur of langer in de huid heeft vastgezeten
  • In de buurt van de tekenbeet binnen enkele dagen tot drie maanden een rode of blauwrode vlek of ring op de huid ontstaat, die binnen enkele dagen groter wordt. (Meld de rode ring ook via de Tekenradar. Naar aanleiding daarvan kun je worden uitgenodigd voor een onderzoek van het RIVM.)
  • Je na de beet dubbel gaat zien of een 'scheef' gezicht krijgt;
  • Je na de beet pijn, tintelingen of minder kracht in je arm of been hebt;
  • Je na de beet een of meer dikke en pijnlijke gewrichten krijgt (meestal aan je armen of benen).

Deze laatstgenoemde verschijnselen kunnen wijzen op de ziekte van Lyme.

Bron: Radar/ Tekenradar/ RIVM/ Thuisarts.nl